Жамият

AYRIM YOSHLARNING KO‘CHADA YURISH ODOBIGA RIOYA QILMYOYOTGANIGA KIM AYBDOR?

Ko‘chada yurishning ham odoblari bor. Odobsizlik qonunga ham, milliy qadriyatlarimizga ham to‘g‘ri kelmaydi. Hozirgi paytda ba'zi yoshlarning ko‘chada yurish odoblariga rioya qilmasdan, kattalarni hurmat, kichiklarni izzat qilish o‘rniga, ko‘chada odobga zid bo‘lgan ishlarni qilib yurishlari odamni o‘ylantirib qo‘yadi. Aslida fuqaro ko‘chada kamtarona tezlashmay yoki sustlashmay, ohista to‘g‘ri yurishligi odobdandir.

 

Do‘st tanlash odobi

Inson uchun mashaqqatli ishlardan biri, bu do‘st tanlashdir. Halqimizda “Do‘sting kimligini aytsang, sening kimligingni aytib beraman” degan naql bor. Demak, do‘st tanlashda e'tiborli bo‘lish lozim ekan. Hozirgi kunda o‘zini do‘st deb atayotgan kimsalar o‘zlarining asl maqsadlarini yashiradilar. Buning misolini ijtimoiy tarmoqlarda ko‘plab uchratish mumkin. Ommaviy madaniyatni targ‘ib qilayotganlar yoshlarga ko‘proq e'tiborlarini qaratishmoqda. Kishiga, ayniqsa, u yosh bo‘lsa, do‘st va suhbatdoshlarning ta'siri o‘tadi. E'tiqodi buzuq bo‘lgan kishilar bilan do‘stlashish oqibati pushaymonlikdir.

   Yoshlarni yomon hulqli, badniyat kishilardan himoya qilish ota-ona va barchamizning burchimizdir. Yaxshi do‘st tanlashda yoshlarimizga o‘rnak va ko‘makdosh bo‘lishimiz zarur.

 

Hasad - kalb kushandasi

Ulamolar: “Har qanday dushmanchilikning sababi hasaddan boshqa narsa bo‘lsa, u dushmanchilik do‘stlikka aylanishi mumkin. Ammo dushmanchilikning sababi hasad bo‘lsa u dushmanlik aslo do‘stlikka aylanmaydi” -deyishgan. Buning misoli Otamiz Odam alayhissalom bilan shayton alayhi la'naning dushmanligidir. Shayton Odam alayhissalomga berilgan maqomni ko‘rolmadi, unga hasad qildi. Shuning uchun shayton alayhi la'na bilan Odam farzandlari abadiy dushmandirlar.

 

Isrof qilmang

Sahobai kiromlarning kattalaridan bo‘lmish Abdurahmon ibn Avf roziyallohu anhu Payg‘ambar alayhissalomdan to‘yni qanday qilish haqida maslahat so‘raganida, Payg‘ambarimiz: «Bitta qo‘y so‘y», degan ekanlar. U Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam menga qiyinchilik bo‘lmasin degan maqsadda shunday deyaptilar deb o‘ylab: “Men bir necha qo‘y so‘yishga qodirman”, deb bir-ikki qaytaribdi. Shunda Sarvari koinotimiz: «Ey molinga Hudo baraka bergur, bitta qo‘y so‘ygin» deb tanbeh bergan ekanlar.

Payg‘ambarimiz Muhammad Mustafo solallohu alayhi vasallam qo‘ylari ko‘p bo‘lgan Sohabai kiromga bittagina qo‘y so‘yishga buyurganliklari ostida hikmatlar juda ham ko‘pdir.

 

ISROFDAN SAQLANAYLIK!

Alloh taolo insonlarni turli millat va elat shaklida yaratib, ularni yer yuzini makon tutib, undagi ne'matlardan foydalanib hayot kechirishga buyurdi. Yana bandalariga behisob ne'matlarni ato etib qo‘ydiki, bularni sanab adog‘iga yetib bo‘lmaydi. Alloh taoloning O‘zi bu haqda Qur'oni karimda bunday marhamat etadi:

  “Shuningdek, sizlarga barcha so‘ragan narsalaringizdan ato etdi. Agar Allohning ne'mat(lar)ini sanasangiz, sanog‘iga yeta olmaysiz. Haqiqatan, inson (o‘ziga) o‘ta zolim va (Rabbiga) juda noshukrdir” (Ibrohim surasi, 34-oyat).

 

Telegramdagi pul tikib o‘ynaladigan o‘yinlar

Hozirgi kunda ba'zi telegram kanallarida ayrim kishilar sport o‘yinlari, masalan futbolda qaysidir jamoaga pul tikib, kimning pul tikkan jamoasi yutsa, o‘sha odam narigi jamoaga tikilgan pullarni ham olishi bilan bog‘liq o‘yinlar e'lon qilinmoqda. Bu kabi narsalar qimor hisoblanadi. Boshqacha qilib aytganda g‘olib mag‘lubdan biror narsa oladigan har bir o‘yinga qimor deyiladi.

 

O‘YLAMASDAN SO‘YLAMA!

Insoniyatning asosiy muomala quroli til bo‘lib, barcha munosabat va muloqotlar gaplashish orqali amalga oshiriladi. Dono xalqimizda tilga ehtiyotkor bo‘lish, har bir jumlani  o‘ylab so‘ylash, so‘zlashish madaniyati haqida juda ko‘p ibratli hikmatlar bor.

 

Yon qo‘shnim-jon qo‘shnim

Insonning yaxshi-yomon kunida qo‘ni-qo‘shni asqotadi. Xalqimizda “Uzoqdagi qarindoshdan yaqindagi qo‘shni yaxshi” degan naql bor. Shuning uchun mahalladagi barcha yig‘inlarda ishtirok etish, maraka va marosimlarda qatnashish, bemorlardan hol so‘rash, muhtojlardan xabar olib turish kabi ishlar kishining fazilatini oshiradi.

 

Mehr-oqibatli bo‘laylik

Quroni karimda Alloh taoloning shunday so‘zlari bor:

Agar sizlarga bergan ne'matimni sanasangiz, sanab adog‘iga yeta olmaysizlar” (Nahl, 18).

 

Umr saboqlari

Kech kuz, daraxtlar mayin shitirlab yaproqlari sekin sekin to‘kilmoqda. Katta yo‘lda tinib tinchimas, ser shovqin mashinalar qatnovi anchagina xonadagi tinchlikni buzib, fikirni o‘ziga tortadi. Ismoil ancha kundan beri tobi yo‘q, tuman shifoxonasida davolanmoqda. Uning xonadosh hamrohlari ancha yoshi ulug‘ muysafid kishilar. Eng ulug‘i esa Komil ota ko‘p narsani boshdan kechirgan, hayot so‘qmoqlarini, o‘nqir-cho‘nqir joylarini ko‘p bosib o‘tgan tajribali inson. Har-har zamon bir gapirib maslahatini aytib qo‘yadi. Aslam bobo bu mashinalar hech tinchimas ekanda, deb norozi ohanda gapirib xonadagi tinchlikni buzdi.

 
 
 
O‘qish uchun ushbu tugmani bosing